Üstün Yetenekli Çocukların Değerlendirilmesi

Nasıl fark edilir?

Üstün yetenekli çocuklar birbirinin kopyası değildir; bazıları erken okuma yazma öğrenirken bazıları hiç ilgi göstermez. Yine de sık gözlenen bazı örüntüler vardır:

• Yaşıtlarına göre çok gelişmiş kelime dağarcığı ve karmaşık cümle yapısı
• Yoğun ve derinlemesine merak; bir konuya "takılıp" uzman düzeyinde bilgi biriktirme
• Soyut ve varoluşsal sorulara erken yaşta ilgi (ölüm, sonsuzluk, adalet)
• Hızlı öğrenme, tekrardan hoşlanmama, tekrar gerektiren ödevlerde direnç
• Güçlü adalet duygusu ve kurallara aşırı hassasiyet
• Yoğun duygusal tepkiler, mükemmeliyetçilik, hata yapmaktan kaçınma
• Yaşıtlarıyla ilgi paylaşamama; büyüklerle ya da çok küçüklerle oynamayı tercih etme
• Duyusal hassasiyetler (etiket, ses, koku, dokunuş)

Değerlendirme süreci

Bütüncül değerlendirme neden şart?

Çalışmalarda test sonuçları, çocuğun bireysel özellikleri, güçlü yönleri ve ihtiyaçlarıyla birlikte ele alınarak bütüncül bir değerlendirme yaklaşımı benimsenir. Bunun pratikte anlamı şudur: Rapor, tek bir sayının etrafında değil; çocuğun hayatının etrafında kurulur.

Bir çocuğun sözel akıl yürütmesi çok yüksek, işlemleme hızı ortalama olabilir. Böyle bir profilde çocuk "biliyor ama yazamıyor" görünür; öğretmen tembel sanır, aile zorlar, çocuk kendini yetersiz hisseder. Aynı çocuğun ihtiyacı daha fazla ödev değil, yazı yükünün azaltılması ve sözlü değerlendirme fırsatıdır. Bu ayrımı yapabilmek, testin asıl işlevidir.

İki kere farklı çocuklar

Üstün yetenek, DEHB, öğrenme güçlüğü ya da kaygı bozukluğuyla birlikte görülebilir. Bu duruma literatürde "iki kere farklı" (twice exceptional) denir. Bu çocuklarda yüksek potansiyel zorluğu maskeleyebilir, zorluk da potansiyeli gizleyebilir; sonuçta ikisi de gözden kaçar. Ayrıntılı bir bilişsel profil çıkarılmadan bu tabloyu ayırt etmek çoğu zaman mümkün olmaz.

BİLSEM süreci

BİLSEM tanılaması Milli Eğitim Bakanlığı tarafından yürütülür ve özel bir değerlendirme bunun yerine geçmez. Sürecin nasıl işlediğini Pendik ve Tuzla'daki aileler için BİLSEM süreci yazısında anlattım.

Okul ya da rehberlik servisi değerlendirme önerdiyse

Bazen değerlendirme fikri okuldan gelir. Rehberlik servisi ya da sınıf öğretmeni, çocuğun nasıl öğrendiğini daha iyi anlamak için bir değerlendirme önerebilir. Bazı kolejler kayıtlı öğrencilerini bu amaçla düzenli olarak WISC-IV değerlendirmesine yönlendiriyor. Sınıf atlama ya da destek eğitimi konuşulurken de rapor istenebilir.

Böyle bir durumda ön görüşmede okulun hangi soruya cevap aradığını birlikte netleştiriyoruz. Rapor size verilir. Okulla paylaşıp paylaşmamak sizin kararınızdır. İsterseniz okul için yalnızca eğitsel önerileri içeren kısa bir özet hazırlarım.

Bu konuda daha ayrıntılı bilgi için: Okul WISC-IV testi istedi, aileler neyi bilmeli?

Çocuğun bilgiyi nasıl işlediğini ayrıca görmek için CAS Bilişsel Değerlendirme de uygulanabilir. Planlama, dikkat, eşzamanlı ve ardıl işlem süreçlerini ayrı ayrı ölçer ve okul zorluklarının nedenini anlamaya yardım eder.

Hangi ilçeden geldiğinize göre ulaşım bilgisi: Kurtköy, Pendik, Tuzla, Kartal, Sancaktepe, Sultanbeyli.

Sonuçları anlamanıza yardımcı olacak bir yazı: WISC-IV Raporu Nasıl Okunur? Toplam Puanın Ötesi