CAT Çocuklar İçin Algı Testi

CAT nedir?

CAT (Children's Apperception Test), çocuğa tek tek gösterilen ve her birinde hayvan figürlerinin belirsiz bir sahne içinde yer aldığı kartlardan oluşan projektif bir değerlendirme aracıdır. Çocuktan istenen tek şey, kartta gördüğü sahne için bir hikâye anlatmasıdır: Bu hayvanlara ne oluyor, önce ne olmuş, sonunda ne olacak.

Sahnelerin belirsiz olması bilinçli bir tercihtir. Net bir olay çizilmediği için çocuk, hikâyeyi kurarken kendi zihninde önemli olan temaları, kaygıları ve ilişki örüntülerini fark etmeden hikâyeye taşır. Bu yüzden test, doğrudan soru sorarak alınamayacak türde bir bilgiye dolaylı bir yoldan ulaşmaya çalışır.

Standart kart setinde on kart bulunur; her kartta hayvan figürleri yemek, uyku, disiplin ya da bir arada olma gibi günlük yaşamdan sahnelerde resmedilmiştir. Bazı çocuklar hayvan figürleriyle daha kolay özdeşim kurarken, insan figürlerine daha yakın hisseden büyük çocuklar için CAT'in insan figürlü bir uyarlaması kullanılabilir. Hangi setin uygun olduğuna, çocuğun yaşına ve tercihine bakılarak karar verilir.

Bir hikâye neyi gösterir, neyi göstermez?

Burada altını kalın çizmek gerekir: CAT'te tek bir kartta anlatılan tek bir hikâyeden kesin bir yorum çıkarılmaz. İnternette dolaşan, "çocuk şu hayvanı seçtiyse şu demektir" ya da "bu temayı anlattıysa şu sorunu vardır" türünden basit eşleştirmeler bilimsel olarak dayanaksızdır ve yanıltıcıdır. Projektif testler böyle çalışmaz.

Değerlendirmeyi yapan uzman, on kartın tamamında tekrar eden temalara, çocuğun hikâye kurma biçimine ve duygusal tona bakar. Anlamlı olan, tek bir ayrıntı değil, kartlar arasında tutarlı biçimde ortaya çıkan örüntüdür. Bu örüntü de kendi başına bir sonuç değil, birlikte değerlendirilmesi gereken bir hipotezdir.

Hangi yaş aralığında kullanılır?

CAT, genellikle küçük yaştaki çocuklarla çalışılır; okul öncesi dönemden ilkokulun ilk yıllarına kadar sıkça tercih edilir. Bu yaş grubunun hayvan figürleriyle özdeşim kurması, insan figürlü benzer testlere göre daha kolaydır. Daha büyük çocuklar ve ergenler için insan figürlü benzer araçlar tercih edilir.

Uygulama nasıl yapılır?

Uygulama sakin bir odada, çocuğun tanıdığı bir yetişkinin (genellikle uzmanın) karşısında yapılır. Kartlar tek tek gösterilir, çocuktan her biri için kısa bir hikâye anlatması istenir. Yönlendirme yapılmaz; "sonra ne oluyor" gibi açık uçlu sorularla çocuğun kendi anlatımını sürdürmesine izin verilir. Uygulama bir oturumda tamamlanabilecek uzunluktadır, süre çocuğun anlatma isteğine ve temposuna göre değişir.

Diyelim ki beş yaşında bir çocuk bir kartta annesinden ayrı kalan bir yavru hayvanı anlatıyor. Bu, tek başına bir ayrılık kaygısı tanısı anlamına gelmez; yalnızca üzerinde durulması gereken bir temanın işaretidir.

Hangi durumlarda istenir?

• Çocuğun duygularını sözel olarak ifade etmekte zorlanması
• Aile içindeki ilişkileri, kardeş ya da ebeveynle etkileşimi nasıl algıladığına dair bilgi ihtiyacı
• Terapi sürecinin başında çocuğun iç dünyasına dair genel bir izlenim oluşturmak
• Davranış değişikliklerinin arkasındaki olası duygusal temaları anlamaya çalışmak

Çocuğun asıl ihtiyacı dikkat, öğrenme ya da gelişimsel bir alanın taranmasıysa CAT yerine o alana özgü bir değerlendirme daha uygun olur. Hangi aracın gerekli olduğuna, ön görüşmede çocuğun ihtiyacına bakılarak karar verilir.

Sonuç raporu ne içerir, ne içermez?

Rapor, kartlar arasında tekrar eden temaları, çocuğun hikâye kurma biçimini ve bunların klinik gözlemle, aile görüşmesiyle nasıl bir araya geldiğini özetler. Rapor kesin bir tanı içermez; tanı, gerektiğinde çocuk ve ergen psikiyatristi tarafından konur. CAT'in katkısı, terapötik sürecin hangi yönde ilerleyebileceğine dair bir hipotez sunmaktır. Rapor ayrıca, hangi konularda ek bir görüşme ya da başka bir değerlendirme yapılmasının yararlı olabileceğine dair bir öneri de içerebilir; bu öneri, ailenin sürecin devamında hangi adımı atacağına karar vermesine yardımcı olur.