Çocuklarda Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT)
Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT), düşünce, duygu ve davranış arasındaki bağı ele alan ve etkinliği bilimsel çalışmalarla desteklenen bir terapi yöntemidir. Çocuklarda uygulanırken içerik yaşa uygun hale getirilir ve çoğu zaman oyunla birleştirilir.
BDT nasıl çalışır?
Bilişsel Davranışçı Terapi, bir olayın kendisinin değil, o olaya yüklediğimiz anlamın duygularımızı belirlediği fikrine dayanır. Sınavdan düşük not alan iki çocuktan biri "çalışmam yetmemiş, bir dahakine planlarım" derken diğeri "ben zaten aptalım" diyorsa, ikisinin de duygusu ve sonraki davranışı farklı olacaktır.
Çocuklarda bu bağlantı soyut bir açıklamayla anlatılmaz. Kuklalar, çizimler, "düşünce balonları", duygu termometreleri ve oyun temelli metaforlarla somutlaştırılır. Buna literatürde BDT temelli oyun terapisi denir; yapılandırılmış BDT tekniklerinin çocuğun gelişim düzeyine uyarlanmış halidir.
Hangi durumlarda kullanılır?
Kaygı bozuklukları
Ayrılık kaygısı, özgül fobiler, sosyal kaygı, yaygın kaygı, okul reddi.
Öfke ve dürtü kontrolü
Öfke patlamaları, karşı gelme, dürtüsel davranışlar.
Depresif belirtiler
İsteksizlik, mutsuzluk, olumsuz benlik algısı.
Obsesif belirtiler
Tekrarlayıcı düşünceler ve ritüeller (maruz bırakma ve tepki önleme ile).
Sınav ve performans kaygısı
Ergenlerde sınav dönemi kaygı yönetimi.
Uyku ve alışkanlıklar
Uyku direnci, tırnak yeme gibi alışkanlık davranışları.
Kullanılan teknikler
- Duygu tanıma ve derecelendirme: Duygu kartları, duygu termometresi, beden haritası
- Düşünce yakalama: "Aklından ne geçti?", düşünce balonları ve çizgi roman formatı
- Kanıt sorgulama: Düşünceyi destekleyen ve çürüten kanıtları birlikte toplamak
- Kademeli maruz bırakma: Korkulan durumu küçük adımlara bölen "cesaret merdiveni"
- Davranışsal deneyler: Tahmini gerçek hayatta test etmek
- Gevşeme becerileri: Nefes çalışması, kas gevşetme, imgeleme
- Ödüllendirme sistemleri: Yaşa uygun, kısa vadeli ve ulaşılabilir hedefler
- Problem çözme basamakları: Dur–düşün–seçenek üret–seç–dene–değerlendir
Bir BDT süreci nasıl ilerler?
Değerlendirme
Belirtiler ne, ne sıklıkta, neyle tetikleniyor ve neyle sürüyor, bunu birlikte haritalıyoruz.
Psikoeğitim
Sorunun nasıl işlediğini çocuğa ve size yaşa uygun bir dille anlatıyorum.
Beceri kazanımı
Duyguyu tanıma, gevşeme ve düşünce çalışmalarını öğreniyoruz.
Uygulama
Korkulan duruma adım adım yaklaşıyoruz; küçük deneyler yapıyoruz.
Genelleme
Öğrenilenleri okula ve eve taşıyoruz; aile ve öğretmen de işin içinde.
Nüks önleme
Zorlandığında ne yapacağını yazan, çocuğa ait kişisel bir plan çıkarıyoruz.
Ev ödevleri neden önemli?
BDT'de asıl değişim seans arasında olur. Haftalık küçük uygulamalar (bir cesaret adımı, bir düşünce kaydı, bir nefes çalışması) yapılmadığında süreç anlamlı biçimde yavaşlar. Ödevler çocuğun yaşına göre kısa, somut ve oyunlaştırılmış tutulur.
Karar vermeden önce 15 dakika konuşalım.
Bir terapi sürecine başlamak büyük bir karar. Önce tanışalım: aklınızdaki soruyu anlatın, ben de bu konuda çalışmanın gerekip gerekmediğini, gerekiyorsa nasıl ilerleyeceğimizi açıkça söyleyeyim.
- Ne konuşuyoruz?Çocuğunuzla ilgili gözleminizi ve endişenizi dinliyorum.
- Ne alıyorsunuz?Bir çalışma gerekip gerekmediğine dair net bir yanıt.
- Ne kadar sürüyor?15 dakika. Telefonla ya da görüntülü, size uygun olan nasılsa.
S.S.S.
Sık sorulan sorular
BDT kaç yaşından itibaren uygulanabilir?
BDT kaç seans sürer?
İlaç kullanmak gerekir mi?
Oyun terapisi mi BDT mi daha uygun?
Blog
Bu konuda ayrıntılı yazılar
Çocuklarda Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT) Nasıl Uygulanır?
BDT çocuğa "olumlu düşün" demez. Düşüncesini fark etmeyi, sınamayı ve gerektiğinde değiştirmeyi öğretir, çoğu zaman oyunun içinde.
Yazıyı oku
Çocuklarda Kaygı ve Korkular: Hangisi Normal, Hangisi Destek İster?
Her korku bir sorun değil; ama her korku da kendiliğinden geçmiyor. Ayrımı yapmanın pratik yolu.
Yazıyı oku
Çocuğum Okula Gitmek İstemiyor: Sabah Savaşını Bitirmenin Yolları
Her sabah aynı kavga: ağlama, karın ağrısı, kapıda tutunma. Bu yazı okul reddi ile sıradan isteksizliği ayırmayı, evde bugünden kurabileceğiniz somut bir sabah rutinini ve öğretmenle iş birliğini anlatıyor.
Yazıyı oku
Yurtdışında Okula Başlayan Çocuk Neden Sessizleşir?
Yeni bir ülkede okulun ilk haftası çoğu çocuğu sessizleştirir. Bu, dile alışma sürecinin doğal bir parçası mı, yoksa kaygının bir işareti mi? İkisini ayırmaya yarayan somut ölçütleri ve ailenin evde yapabileceklerini anlatıyoruz.
Yazıyı okuİlgili
Bunlar da ilginizi çekebilir
Çocuk ve Ergen Terapisi
Çocuk ve ergenlerin duygusal, davranışsal ve sosyal zorluklarını ele alan, aile katılımıyla yürütülen bireysel terapi sürecidir.
Ayrıntılar
Oyun Terapisi
Çocuğun kendini oyun yoluyla ifade etmesine dayanan, yapılandırılmış bir psikoterapi yöntemidir.
Ayrıntılar
MOXO Dikkat Testi
Dikkat, zamanlama, dürtüsellik ve hiperaktiviteyi dört boyutta ölçen, bilgisayar tabanlı sürekli performans testidir.
AyrıntılarRandevu
Randevu almak için
Ön görüşme 15 dakika sürüyor ve ücretsizdir. Gözlemlerinizi dinliyor, bir çalışmanın gerekip gerekmediğini açıkça paylaşıyorum.