İnsan Çiz Testi

İnsan Çiz Testi nedir?

İnsan Çiz Testi'nde çocuktan kağıda bir insan resmi çizmesi istenir; başka bir yönerge verilmez, çizimin nasıl olacağına çocuk kendisi karar verir. Uzman, çizimdeki ayrıntı düzeyine (baş, gövde, kollar, parmaklar, giysi gibi ögelerin bulunup bulunmadığına), orantılara ve çizimin genel tarzına bakar.

Testin iki farklı kullanım amacı vardır. Bir yandan çizimdeki ayrıntı düzeyi, çocuğun yaşına uygun gelişim gösterip göstermediğine dair genel, kaba bir fikir verebilir. Öte yandan çizimin bütünsel tarzı (figürün kağıda yerleşimi, çizgilerin niteliği, çocuğun çizim sırasındaki tutumu) duygusal alana dair ek ipuçları taşıyabilir. Bu iki kullanım birbirinden farklı sorulara hizmet eder ve ayrı ayrı değerlendirilir.

Çizimin gelişimsel yönden değerlendirilmesinde, figürde bulunan ayrıntıların sayısına bakan sistemler kullanılır; yaşına göre beklenen ayrıntıların çoğunu içeren bir çizim, gelişimin beklenen seyrinde olduğuna dair kaba bir gösterge sayılır. Duygusal yönden değerlendirmede ise ayrıntı sayısından çok çizimin genel havası, kağıda yerleşimi ve çizgilerin niteliği gibi ögelere bakılır. Bu iki bakış açısı birbirinin yerine geçmez, ayrı sorulara cevap arar.

Bir çizim neyi gösterir, neyi göstermez?

İnsan Çiz Testi ne bir zeka testinin yerine geçer ne de tek başına bir duygusal tanı aracıdır. Çizimden elde edilen gelişimsel bilgi kaba bir göstergedir, WISC gibi kapsamlı bir zeka testinin sağladığı ayrıntılı bilgiyi vermez ve tek başına bir zeka etiketi olarak kullanılamaz. İnternette dolaşan, "büyük çizilen baş şu demektir", "silinen çizgi şu anlama gelir" türünden basit eşleştirmeler bilimsel dayanaktan yoksundur ve yanıltıcıdır.

Değerlendirmeyi yapan uzman, çizimi tek başına değil, çocuğun yaşı, çizim sırasındaki tutumu, söyledikleri ve diğer görüşmelerden gelen bilgiyle birlikte ele alır. Ortaya çıkan, kesin bir sonuç değil, diğer bulgularla birlikte anlam kazanan bir hipotezdir.

Hangi yaş aralığında kullanılır?

Test, çocuğun kalem tutup anlamlı bir figür oluşturabildiği yaştan itibaren kullanılabilir; bu genellikle okul öncesi dönemden ergenliğe kadar geniş bir aralığı kapsar. Kısa ve basit bir yönergeye dayanması, testi farklı yaş gruplarında esnek biçimde kullanılabilir kılar.

Uygulama nasıl yapılır?

Uygulama sakin bir odada, kağıt ve kalemle yapılır. Çocuğa "bir insan çiz" gibi kısa ve açık bir yönerge verilir, çizim sırasında yönlendirme ya da düzeltme yapılmaz. Çizim bittikten sonra uzman, figürle ilgili birkaç nazik soru sorabilir. Uygulama bir oturumda tamamlanır, süre çocuğun çizim temposuna göre değişir.

Diyelim ki dokuz yaşında bir çocuk figürü kağıdın çok küçük bir köşesine, ince ve titrek çizgilerle çizdi. Bu tek başına bir kaygı tanısı anlamına gelmez; çocuğun o günkü hâli, diğer gözlemler ve görüşmelerle birlikte değerlendirilmesi gereken bir gözlemdir.

Hangi durumlarda istenir?

• Gelişimsel değerlendirmenin bir parçası olarak genel bir kaba tarama yapmak
• Çocuğun kendilik algısına ya da duygusal durumuna dair sözel görüşmeye ek bir bilgi kaynağı oluşturmak
• Sözel ifadesi sınırlı küçük çocuklarla çalışırken alternatif bir iletişim yolu sağlamak
• Terapi sürecinin başında genel bir izlenim oluşturmak amacıyla diğer değerlendirmelere ek olarak kullanmak

Çocuğun ihtiyacı ayrıntılı bir zeka profili çıkarmaksa bu test yerine kapsamlı bir zeka testi daha uygun olur; hangi aracın gerektiği ön görüşmede birlikte belirlenir.

Sonuç raporu ne içerir, ne içermez?

Rapor, çizimdeki genel ayrıntı düzeyini, çizim sırasındaki tutumu ve varsa duygusal alana dair göze çarpan örüntüleri, bunların gözlem ve görüşme bilgisiyle nasıl örtüştüğünü özetler. Rapor bir zeka puanı ya da etiketi, ne de bağımsız bir duygusal tanı içermez; tanı gerekiyorsa bunu çocuk ve ergen psikiyatristi koyar. Testin katkısı, hangi alanların daha yakından değerlendirilmesi gerektiğine dair bir yön göstermesidir.