Aile Çiz Testi

Aile Çiz Testi nedir?

Aile Çiz Testi'nde çocuktan basit bir yönergeyle kendi ailesini çizmesi istenir. Çocuğun kimi çizdiği, figürleri kağıda nasıl yerleştirdiği, hangi sırayla çizdiği, kimi büyük ya da küçük çizdiği ve çizim sırasında kendiliğinden söyledikleri kaydedilir. Amaç, çocuğun aile ilişkilerini gündelik dilde anlatmakta zorlandığı durumlarda, çizim üzerinden dolaylı bir bilgiye ulaşmaktır.

Bazı uygulamalarda çocuktan aile üyelerini "bir şey yaparken" çizmesi istenir; bu, ailenin birbiriyle nasıl bir etkileşim içinde olduğuna dair ek bir bilgi sağlar. Hangi yönergenin kullanılacağı, çocuğun yaşına ve değerlendirmenin amacına göre uzman tarafından belirlenir.

Bazı durumlarda test, belirli bir süre arayla tekrar edilir; böylece zaman içinde çocuğun aile algısında bir değişim olup olmadığı izlenebilir. Örneğin bir terapi sürecinin başında ve belirli bir süre sonra tekrar alınan çizimler, sürecin nasıl seyrettiğine dair ek bir bilgi sunabilir. Ancak bu karşılaştırma da tek başına değil, sürecin diğer bulgularıyla birlikte yorumlanır.

Bir çizim neyi gösterir, neyi göstermez?

Burada en sık yanlış anlaşılan nokta budur: Tek bir çizimden ya da çizimdeki tek bir ayrıntıdan kesin bir yorum çıkarılmaz. İnternette dolaşan "büyük çizilen figür şu demektir", "kendini uzakta çizdiyse şu anlama gelir" türünden basit eşleştirmeler bilimsel değildir ve çoğu zaman yanıltıcıdır. Bir çocuğun kendini kağıdın kenarına çizmesinin pek çok farklı nedeni olabilir; bunlardan biri kağıt üzerinde yer kalmamasıdır.

Değerlendirmeyi yapan uzman, çizimi tek başına değil, çocuğun çizim sırasındaki tutumu, söyledikleri, yaşına uygun çizim becerisi ve diğer görüşmelerden gelen bilgiyle birlikte değerlendirir. Ortaya çıkan, kesin bir sonuç değil, üzerinde konuşulacak bir hipotezdir.

Hangi yaş aralığında kullanılır?

Test, çocuğun anlamlı bir insan figürü çizebildiği yaştan itibaren kullanılabilir; bu genellikle okul öncesi dönemin ortalarından ergenliğe kadar geniş bir aralığı kapsar. Çizim becerisi henüz gelişmemiş çok küçük çocuklarda test yerine başka gözlem yöntemleri tercih edilir.

Uygulama nasıl yapılır?

Uygulama sakin bir odada, kağıt ve kalemle yapılır. Çocuğa kısa ve açık bir yönerge verilir, çizim sırasında yönlendirme yapılmaz. Uzman, çizim bittikten sonra çocuğa figürlerin kim olduğunu, ne yaptıklarını nazikçe sorar; bu sorular çizimi anlamlandırmak içindir, sınav havası yaratmaz. Uygulama bir oturumda tamamlanır, süre çocuğun çizim temposuna göre değişir.

Diyelim ki yedi yaşında bir çocuk yeni doğan kardeşini kağıdın en kenarına, kendisinden çok uzağa çizdi. Bu tek başına bir kıskançlık tanısı değildir; ailenin kendi anlatımı ve diğer gözlemlerle birlikte değerlendirilmesi gereken bir başlangıç noktasıdır.

Hangi durumlarda istenir?

• Çocuğun aile içi ilişkileri sözel olarak anlatmakta zorlanması
• Kardeş doğumu, boşanma ya da taşınma gibi aile düzenini etkileyen bir değişim sonrası uyumun anlaşılması
• Terapi sürecinin başında aile dinamiklerine dair genel bir izlenim oluşturmak
• Aile içi rollerin ve yakınlık algısının çocuğun gözünden nasıl göründüğünü anlama ihtiyacı

Çocuğun ihtiyacı gelişimsel ya da bilişsel bir alanın taranmasıysa bu test yerine o alana özgü bir değerlendirme daha uygun olur; hangi aracın gerektiği ön görüşmede birlikte belirlenir.

Sonuç raporu ne içerir, ne içermez?

Rapor, çizimde göze çarpan genel örüntüleri, çocuğun çizim sırasındaki tutumunu ve bunların gözlem ile aile görüşmesiyle nasıl örtüştüğünü özetler. Rapor, tek bir çizim ayrıntısına dayanan kesin bir yargı içermez ve bir tanı belgesi değildir; tanı gerekiyorsa bunu çocuk ve ergen psikiyatristi koyar. Testin katkısı, aile içinde hangi konuların birlikte ele alınabileceğine dair bir yön göstermesidir. Gerekli görüldüğünde rapor, ek bir aile görüşmesi ya da farklı bir değerlendirme yapılmasını da önerebilir; bu öneriler, ailenin sürecin devamında hangi yolu izleyeceğine karar vermesine yardımcı olur.