Korku, çocuk gelişiminin normal bir parçasıdır ve çoğu zaman koruyucudur. Sorun, korkunun kendisinde değil; çocuğun hayatını ne kadar daralttığındadır.
- Yaşa göre beklenen korkular
- Kaygı bedende nasıl görünür?
- Güvence döngüsü
- Ebeveynin yapabilecekleri
- Ne zaman destek almalı?
Yaşa göre beklenen korkular
| Yaş | Sık görülen korkular |
|---|---|
| 0–2 | Yüksek ses, yabancı, ayrılık |
| 2–4 | Karanlık, hayali yaratıklar, tuvalete düşme, gürültülü hayvanlar |
| 4–6 | Canavarlar, yalnız uyumak, doktor ve iğne |
| 6–9 | Hırsız, yangın, doğal afet, ebeveyne bir şey olması |
| 9–12 | Başarısızlık, dışlanma, sağlık kaygıları |
| 12+ | Sosyal değerlendirilme, gelecek kaygısı, performans |
Listede yer alan bir korkunun görülmesi normaldir. Değerlendirme gerektiren şey, korkunun yaşa uygun olmaması ya da işlevselliği bozmasıdır.
Kaygı bedende nasıl görünür?
Şöyle bir sahne çoğu evde tanıdıktır: Işıklar söndükten sonra çocuk tekrar tekrar "kapıyı açık bırakır mısın" der, birkaç dakika sonra yine seslenir; ışık bir daha yakılıp bir daha söndürülür, anne baba bu döngüden yorulmuştur.
Çocuklar kaygıyı çoğu zaman "kaygılıyım" diyerek anlatmaz. Bunun yerine beden konuşur:
- Karın ağrısı, bulantı, baş ağrısı, özellikle okul sabahları
- Uykuya dalmakta zorlanma, sık kâbus
- Tırnak yeme, saç çekme, tik benzeri hareketler
- Yeme düzeninde değişiklik
- Sürekli soru sorma ve güvence arama: "Bir şey olmaz değil mi?"
- Öfke patlamaları, kaygı çocuklarda sıklıkla öfke olarak dışa vurulur
- Yeni ortamlardan, davetlerden, denemekten kaçınma
Güvence döngüsü
Kaygılı çocuk güvence ister; ebeveyn güvence verir; çocuk kısa süre rahatlar; kısa süre sonra tekrar sorar. Bu döngü büyüdükçe güvence ihtiyacı da büyür.
Güvence, kaygının yakıtıdır. Çünkü çocuğa "bu durumla ancak birinin onayıyla baş edilebilir" bilgisini öğretir.
Çözüm güvenceyi tamamen kesmek değil, yerini değiştirmektir: "Bu soruyu bana bugün üçüncü kez soruyorsun. Sence cevap ne olurdu?" cümlesi, çocuğun kendi başa çıkma cümlesini kurmasına alan açar.
Kaygı bozukluklarında bilişsel davranışçı terapi yaklaşımlarına odaklanan bir kaynak ile ayrılık anksiyetesini bilişsel davranışçı terapi çerçevesinde ele alan bir derleme, güvence arama ve kaçınma davranışlarının kaygıyı sürdüren temel örüntüler arasında yer aldığını gösteriyor.
Ebeveynin yapabilecekleri
- Korkuyu küçümsemeyin. "Saçmalama, korkulacak bir şey yok" cümlesi korkuyu azaltmaz, çocuğun onu paylaşmasını azaltır.
- Kaçınmaya izin vermeyin. Doğum gününe gitmemek o gün rahatlatır, gelecek ay daha zor hale getirir.
- Küçük adımlar kurun. Korkulan durumu basamaklara bölün, en kolayından başlayın.
- Cesareti takdir edin, sonucu değil. "Korkmana rağmen denedin" cümlesi işlevseldir.
- Kendi kaygınızı yönetin. Çocuklar kaygıyı model alarak öğrenir.
- Rutin ve uykuyu koruyun. Düzensiz uyku, kaygı belirtilerini belirgin biçimde artırır.
Ne zaman destek almalı?
Kaygı dört haftadan uzun sürüyor, çocuğun okulunu ya da arkadaşlıklarını etkiliyor, kaçınma alanı genişliyor ya da beden belirtileri günlük hayatı bozuyorsa değerlendirme yapılması yerinde olur. Çocuklarda kaygı, bilişsel davranışçı terapi ile en iyi yanıt veren alanlardan biridir; küçük yaşta ise oyun terapisi tercih edilir.
Kaynaklar
Bu yazı aşağıdaki çalışmalardan yararlanılarak hazırlandı. Yazıdaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır, tanı yerine geçmez.
- Gümüş, Görmez (ed.) (2019). Anksiyete Çocuk ve Gençlerde Bilişsel Davranışçı Terapi. Akademisyen Kitabevi (kitap). Kaynağa git
- Özcan, Balkır (2026). Ayrılık Anksiyetesi ve Bilişsel Davranışçı Terapi Üzerine Bir Derleme Çalışması. Journal of Social Research and Behavioral Sciences (SADAB). Kaynağa git
İlgili hizmet
Bilişsel Davranışçı Terapi hakkında ayrıntılı bilgi ve randevu için: Çocuklarda Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT)
