Yurtdışına Taşınmadan Önce Çocuğu Nasıl Hazırlarım?

Diyelim ki bir ailede akşam yemeğinde büyük haber veriliyor: "Yaz tatilinden sonra Kanada'ya taşınıyoruz." Anne baba aylardır bu kararı konuşmuş, iş görüşmelerini tamamlamış, oturma izniyle ilgili evrakları toparlamıştır. Çocuk için ise bu cümle, sofrada bir anda duyulan ve hayatının hemen her parçasını değiştirecek bir haberdir. Önce bir sessizlik olur, sonra "peki ya arkadaşlarım, ya okulum, ya kedimiz" soruları art arda gelir.

Bu sahne, göç kararı alan birçok evde benzer şekilde yaşanır. Ebeveyn için taşınma uzun bir düşünme sürecinin sonucudur; çocuk içinse aynı sürecin başlangıcıdır. Yetişkin aylarca zihinsel olarak hazırlanırken, çocuk aynı uyum yolunu çok daha kısa bir zamana sığdırmak zorunda kalır. İşte tam bu yüzden, elde hazırlık için zaman varsa bu zamanı iyi kullanmak, çocuğun taşınmayı nasıl karşılayacağı üzerinde gerçek bir fark yaratır.

Hazırlığın çocuğa neden fark yarattığı

Çocuklar, özellikle küçük yaş grubu, değişimi kontrol edebildikleri ölçüde daha kolay taşır. Taşınma haberi aniden ve açıklamasız geldiğinde çocuğun elinde tutunacak bir şey kalmaz; sadece olanı kabullenmek zorunda kalır. Haber önceden, adım adım ve sorularına yer açılarak verildiğinde ise çocuk sürece bir şekilde dahil olur. Bu, taşınmanın zorluğunu ortadan kaldırmaz ama sürprizin payını azaltır ve çocuğun "bu bana oluyor" hissi yerine "biz bunu birlikte yapıyoruz" hissine yaklaşmasını sağlar.

Göçün çocuk ruh sağlığı üzerindeki etkilerini inceleyen bir çalışma, göç sürecinin kendisinden çok, sürece nasıl hazırlanıldığının ve ailenin sunduğu desteğin, çocukta görülen anksiyete ve uyum güçlüğü düzeyini belirleyen önemli etkenler arasında olduğunu göstermektedir.

Haberi ne zaman ve nasıl vermeli

Zamanlama, çocuğun yaşına göre değişir. Okul öncesi dönemdeki bir çocuğa haberi çok erken vermek, soyut ve uzak bir tarihi anlamlandıramadığı için gereksiz yere uzun bir kaygı dönemi açabilir; bu yaş grubunda taşınmadan birkaç hafta ile bir ay önce söylemek genellikle yeterlidir. Okul çağındaki ve ergen çocuklarda ise süreç daha erken paylaşılabilir, çünkü onlar planlamaya, arkadaşlarıyla vedalaşmaya ve kendi sorularını araştırmaya zaman ister.

Haberi verirken tek bir cümleyle değil, kısa bir konuşmayla ilerlemek daha işe yarar: nereye, ne zaman, neden taşınılacağı sade bir dille anlatılır, ardından çocuğun ilk tepkisine yer açılır. "Ne düşünüyorsun, ne sormak istersin" sorusu, çocuğun aklından geçenleri hemen o anda değil, sonraki günlerde de getirebileceğini hissettirir.

Yaşına göre hazırlık nasıl değişir

Vedalaşmaya alan açmak

Taşınma telaşı içinde vedalaşma çoğu zaman son ana sıkışır ya da hiç yapılmaz. Oysa çocuğun eski evine, okuluna, arkadaşlarına, hatta sık gittiği parka ya da bakkala uygun bir şekilde veda edebilmesi, yeni yere daha az yük taşıyarak gitmesini sağlar. Küçük bir "veda turu" (sevdiği yerleri son kez gezmek, yakın arkadaşlarla küçük bir buluşma yapmak, fotoğraf çekmek) bu duyguya bir çerçeve kazandırır.

Bazı ebeveynler bu vedalaşmayı çocuğu daha çok üzeceği düşüncesiyle atlamayı tercih eder. Oysa üzülmeden geçilen bir veda, üzüntüyü ortadan kaldırmaz, sadece ertelenmesine yol açar. Duygunun o an içinde, güvenli bir ortamda yaşanması, ileride aniden ve beklenmedik bir anda ortaya çıkmasından çok daha sağlıklıdır.

Taşınma anına kadar evde yapılabilecekler

1. Geri sayan bir takvim asın. Çocuğun taşınma tarihini somut bir şekilde takip edebilmesi, belirsizlik hissini azaltır.
2. Bir "hatıra kutusu" hazırlatın. Eski evinden, okulundan getirmek istediği küçük eşyaları kendisi seçsin.
3. Yeni ülkeyle ilgili birlikte araştırma yapın. Şehrin fotoğrafları, okulun web sitesi, oturulacak mahalle; çocuğun merakını olumlu yöne kanalize eder.
4. Yeni dilden birkaç kelimeyi birlikte öğrenin. "Merhaba", "teşekkürler" gibi birkaç kelime bile çocuğa küçük bir güven verir.
5. Sorularını tekrar tekrar sormasına izin verin. Aynı soruyu birkaç kez sormak, bu yaşta bilgiyi sindirme biçimidir, sabırsızlanmaya gerek yoktur.
6. Rutinleri mümkün olduğunca koruyun. Taşınma öncesi haftalarda yatma saati, yemek düzeni gibi tanıdık rutinleri sabit tutmak, çocuğa bir denge noktası sunar.

Hazırlık şansı olmadığında: ani taşınmalar

Her aile için önceden planlama şansı olmuyor. Bazen bir iş teklifi ya da zorunlu bir durum, taşınmayı haftalar içine sıkıştırıyor. Böyle durumlarda hazırlığın kısalığını suçluluk duyarak telafi etmeye çalışmak yerine, taşındıktan sonraki ilk haftalarda bu konuşmayı sürdürmek daha gerçekçidir. Çocuğa "bunu konuşmaya vaktimiz olmadı ama şimdi konuşabiliriz" demek, geç kalınmış bir hazırlığı hâlâ anlamlı kılar.

Ani taşınmalarda çocuğun tepkisi genellikle daha yoğun olur; bu beklenen bir durumdur ve hazırlıksızlığın doğal bir sonucudur, ebeveynin bir hatası değildir. Önemli olan, taşındıktan sonra çocuğun duygularına geriye dönük olarak da yer açmaya devam etmektir.

Bu tür durumlarda aile içinde kardeşler de birbirinden farklı tepki verebilir. Büyük bir çocuk aniliği daha çok sorgularken, küçük bir kardeş aynı süreci daha sessiz geçirebilir. Her çocuğun kendi hızında uyum sağlayacağını kabul etmek, birini diğeriyle kıyaslamaktan daha yardımcı olur.

Ne zaman uzman desteği almalı

Aşağıdaki durumlardan biri ya da birkaçı taşınmadan önce ya da hemen sonrasında belirginse, bir değerlendirme görüşmesi yapmak faydalı olabilir:

• Çocuk taşınma haberinden sonra haftalarca süren yoğun bir kaygı ya da öfke içindeyse
• Uyku ve yeme düzeninde belirgin bozulma varsa
• Çocuk konuyu hiç konuşmak istemiyor, tamamen kapanıyorsa
• Ailede taşınma kararıyla ilgili ciddi bir gerginlik ya da anlaşmazlık varsa ve bu çocuğa yansıyorsa

Nasıl çalışıyoruz?

Taşınmadan önce başvuran ailelerle önce mevcut planı, çocuğun yaşını ve şu ana kadar neyin konuşulduğunu birlikte gözden geçiriyoruz. Ardından haberin nasıl verileceğine, vedalaşma sürecinin nasıl planlanacağına dair somut bir yol haritası çıkarıyoruz. Görüşmeler tamamen online yürütüldüğü için, henüz Türkiye'de olup yeni ülkeye hazırlanan bir aile de, taşınmış bir aile de aynı şekilde görüşmelere devam edebiliyor.